Welke WOR-rechten gelden voor jouw ondernemingsraad bij AI-implementaties in jouw organisatie? Als OR-lid wil je snel weten wanneer je adviesrecht of instemmingsrecht kunt gebruiken. AI-systemen vallen onder verschillende WOR-artikelen, afhankelijk van hun functie. Dit praktische overzicht helpt je de juiste juridische basis kiezen bij elke AI-situatie.
Ondernemingsraden hebben krachtige wettelijke rechten bij AI-invoering om de medewerkers, maar vooral de organisatie, te beschermen. Deze rechten staan in de WOR:
- informatie opvragen (31)
- advies geven (25)
- instemming weigeren als het gewoon niet goed gaat (27).
- advies geven bij belangrijke AI-systemen (25)
- instemming verlenen als AI met persoonlijke gegevens werkt (27).
Je kunt jouw OR-positie versterken of zelfs goed opschalen (voor als je er écht niet samen uitkomt) met hulpmiddelen die we hier bespreken. Concrete voorbeelden/templates in dit artikel en effectieve escalatiemethodes (om op te schalen) maken jouw OR-positie veel sterker en effectiever.
op deze pagina:
- welk WOR-artikel gebruik je bij welke AI-implementatie?
- praktische beslisboom: van adviesrecht tot instemmingsrecht
- bruikbare voorbeelden voor OR-informatieverzoeken en adviesaanvragen per WOR-artikel
- procedures om op te schalen bij geschillen over AI-governance
- concrete voorbeelden per sector en type AI
dit artikel is onderdeel van een complete AI-serie voor OR-en
Dit artikel "WOR-rechten bij AI: wanneer welk artikel" behandelt de WOR-procedures bij AI-implementaties. Andere artikelen in deze serie zijn "OR en AI-wet: termijnen 2026-2027 + praktische voorbereiding" (EU AI-wet deadlines en timing) en "AI-gebruik voor OR-leden: veilig werken" (veilig persoonlijk AI-gebruik door OR-leden). Het OR praktijkboek de OR en AI geeft je vier concrete scenario's, sectorstrategieën en uitgebreide templates voor complete implementatie van AI-governance.
Log zonder kosten in om de complete antwoorden op deze vragen te bekijken. [binnenkort gaan wij werken met een gratis inlog; zo willen we de inhoud en vakkennis op deze website beschermen tegen misbruik, AI-gebruik en herpublicatie.]
welk WOR-artikel bij welke AI-implementatie?
BELANGRIJK: Invoering en gebruik van elk AI-systeem valt onder specifieke WOR-artikelen. Dit bepaalt of je adviesrecht of instemmingsrecht hebt.
Artikel 25: adviesrecht bij AI-implementaties
Artikel 25 WOR geeft adviesrecht bij ‘belangrijke’ technologische voorzieningen. AI-systemen vallen hier vrijwel altijd onder. De Bestuurder moet een adviesaanvraag bij de OR indienen. Dit moet gebeuren voordat de implementatie kan starten.
Adviesrecht geldt voor deze AI-situaties:
- nieuwe invoering van AI-software bij HR-processen
- het gebruik van AI-tools voor prestatiebeoordeling of werving en selectie
- grote AI-investeringen waar budgetaanpassingen voor nodig zijn
- AI-systemen die werkprocessen fundamenteel veranderen
Als je een advies hebt gegeven, moet de Bestuurder binnen redelijke termijn zijn besluit over jouw advies meedelen. Als je als OR een advies geeft om AI niet in te voeren betekent dit dat de Bestuurder 30 dagen moet wachten met de uitvoering van zijn voorgenomen besluit. In die 30 dagen kun je besluiten naar de rechter (Ondernemingskamer) te gaan.
BELANGRIJK: Een professionele adviesaanvraag volgens Artikel 25 zorgt voor juridisch sterke communicatie met de Bestuurder. Daarom hebben we een voorbeeld gemaakt dat je hiervoor kunt gebruiken. Het staat onderaan dit artikel. Praktijkvoorbeelden per sector vind je ook onderaan dit artikel.
Meer weten over het omgaan met adviesaanvragen als OR? Lees het artikel ‘wat doe je als ondernemingsraad met een adviesaanvraag’.
Artikel 27: instemmingsrecht bij AI met persoonsgegevens
Artikel 27 onderdeel k geeft instemmingsrecht bij gebruik van persoonlijke gegevens. AI-systemen verwerken vaak automatisch persoonlijke informatie van werknemers. Dan heb je als OR dus instemmingsrecht voor invoering of gebruik van deze systemen.
Instemmingsrecht geldt voor:
- AI-camera's met gezichtsherkenning op de werkplek (en daarbuiten?)
- analyse van e-mails of andere soorten communicatie met behulp van AI
- analyse van individuele prestaties met behulp van AI
- AI-planning(en) die verkeerde aannames/voorkeuren gebruikt
Geen instemming betekent geen uitvoering aan het voorgenomen besluit van de Bestuurder. Hiermee stop je elke uitvoering direct. Zie onderaan dit artikel de praktijkvoorbeelden van welke AI-toepassingen instemmingsrecht vereisen per sector.
Artikel 31: informatierecht voor AI-transparantie
Artikel 31 geeft recht op informatie over AI-gebruik. De Bestuurder moet binnen redelijke termijn alle gevraagde informatie leveren. Dit recht gebruik je voor onderzoek en voorbereiding.
Vraag informatie op over:
- een volledig overzicht van alle systemen met AI die in gebruik zijn
- leveranciers- en contractvoorwaarden met betrekking tot AI
- rapportages over privacy van medewerkers bij invoering van AI
- trainingsprogramma's om AI-geletterdheid voor werknemers te vergroten
BELANGRIJK: Een juiste formulering van je informatieverzoek versterkt je juridische positie. Een professioneel voorbeeld om te gebruiken voor Artikel 31 vind je onderaan dit artikel.
praktische beslisboom: van adviesrecht tot instemmingsrecht
BELANGRIJK: Deze beslisboom helpt je binnen twee minuten de juiste WOR-rechten vinden bij elke AI-invoering.
Gebruik dit diagram bij elke invoering van AI. Vrijwel alle AI-systemen vallen onder belangrijke technologische voorziening zoals benoemd in Artikel 25 lid 1h. AI met persoonsgegevens vereist altijd instemming via Artikel 27 lid 1k.
Voor concrete voorbeelden van hoe deze WOR-artikelen toegepast worden per sector, zie onderaan dit artikel.
Artikel 23.3: initiatiefrecht om proactief te zijn met AI-beleid
Artikel 23.3 geeft het recht om zelf voorstellen te doen. Wacht niet tot de Bestuurder met AI-plannen komt. Gebruik je initiatiefrecht om zelf proactief te zijn als het gaat om organisatiebreed AI-beleid.
Je kunt proactieve voorstellen doen over:
- de ontwikkeling van beleid op het gebied van AI-governance
- werknemers-trainingen AI-geletterdheid
- privacybescherming bij het gebruik van AI
- eisen die AI-besluitvorming transparant maakt
Artikel 16: externe deskundigheid bij complexe AI
Artikel 16 geeft recht op externe expertise. AI-governance is technisch complex. Schakel gespecialiseerde adviseurs in voor betere besluitvorming.
Externe ondersteuning vraag je aan bij:
- een AI-audit van voorgestelde systemen
- vaststellen van de impact op de privacy bij AI-implementaties
- juridische analyse of de EU AI-wet correct gevolgd wordt
- het vergelijken van AI-beleid bij soortgelijke bedrijven
escalatieprocedures bij geschillen over AI-beleid
BELANGRIJK:Als de Bestuurder weigert zich aan de WOR te houden heb je verschillende oplopende mogelijkheden. Begin intern voordat je externe stappen onderneemt.
interne escalatiestappen
Escalatie begint altijd binnen de eigen organisatie. Documenteer alle gesprekken en besluiten zorgvuldig, en leg vast wanneer de Bestuurder weigert samen te werken.
stap 1: informeel gesprek
Begin met een informeel gesprek met de Bestuurder of HR. Wijs op WOR-verplichtingen en risico’s van de EU AI-wet. Geef de organisatie een kans om vrijwillig mee te werken. Gebruik artikel 31 WOR om informatie op te vragen over AI-systemen.
stap 2: formeel WOR-advies
Gebruik het adviesrecht Artikel 25 WOR voor een formele procedure. Verwijs expliciet naar risico's als niet aan de wetten wordt voldaan en de mogelijke boetes. Documenteer alles voor eventuele verdere formele externe stappen.
stap 3: instemmingsweigering - nietigheid van besluit
Als er een AI-systeem ingevoerd wordt met persoonsgegevens: roep nietigheid van besluit in via Artikel 27. Hiermee stop je per direct elke uitvoering. Dit wordt vanaf augustus 2026 nog belangrijker door strengere EU AI-wetshandhaving.
stap 4: externe expertise
Schakel deskundigen in via Artikel 16 WOR. Laat experts de risico's analyseren of de organisatie zich aan wet- en regelgeving houdt. Dit versterkt de argumentatie aanzienlijk. Wees vooral op tijd om externe expertise te vragen, dat kan ook voor het begeleiden van het gehele proces of de communicatie tussen OR en Bestuurder. Gebruik goed overleg tussen OR en Bestuurder voor constructieve oplossingen.
externe escalatiemogelijkheden
Als interne stappen geen resultaat opleveren, kan de OR externe routes kiezen voor escalatie.
- juridische procedures: de OR kan naar de Ondernemingskamer stappen om besluiten te laten schorsen of vernietigen
- geschillencommissies: de SER-bedrijfscommissie kan bemiddelen in geschillen tussen OR en bestuurder
- toezichthouders: de Autoriteit Persoonsgegevens en andere sectorale toezichthouders kunnen organisaties dwingen tot naleving van AI-regels
| TIP: Gebruik Artikel 31 informatierecht eerst om alle AI-systemen te inventariseren. Daarna bepaal je per systeem welke andere WOR-rechten van toepassing zijn. Voor sectorspecifieke voorbeelden, zie onderaan dit artikel. |
start nu meteen met de praktijk
meteen resultaat met deze aanpak:
Je voorkomt juridische problemen door de juiste WOR-artikelen strategisch te gebruiken. De beslisboom geeft binnen twee minuten helderheid over adviesrecht of instemmingsrecht bij elke implementatie van AI.
Voorbeelden/templates helpen jou je formele procedures professioneel en juridisch correct te maken. Escalatieprocedures geven concrete stappen voor wat je moet doen als de Bestuurder niet meewerkt aan AI-governance.
Je OR werkt effectiever met voorbeelden die herkenning vergemakkelijken. Een externe OR-adviseur inschakelen via Artikel 16 maakt moeilijke AI-discussies makkelijker.
Contact opnemen voor:Specifieke WOR-training AI-governance voor jouw OR-situatie en organisatie-context. Juridische ondersteuning bij complexe instemmings- en adviesprocedures rond AI-implementaties.
Binnenkort wordt het OR praktijkboek De OR en AI-beleid gepubliceerd. Daarin vind je voorbeelden, scenario's, stappenplannen en escalatieprocedures. Een complete aanpak met onderdelen voor elke OR en in elke AI-situatie (of jouw organisatie nu wel of geen AI gebruikt)
contact opnemen voor:
Specifieke AI-governance begeleiding voor jouw OR-situatie. Controle van het huidige gebruik van AI binnen je organisatie. Het opstellen van AI-beleid voor de OR samen met Bestuurder.
Voor meer praktische hulpmiddelen, zie de OR-toolbox.
We helpen je graag én meteen.
Dit artikel is geschreven door Sander Vrugt van Keulen (70%) met ondersteuning van Claude.ai en ChatGPT5 (structuur, onderzoek en analyses).
bronnen & verdere verdieping
- Europese Unie (EUR-Lex) — Verordening (EU) 2024/1689 – AI-verordening (definitieve tekst)
- Europese Commissie — European AI Office
- Nederlandse Overheid — Algoritmeregister
- Digitale Overheid — Uitleg & handreiking Algoritmeregister
- Autoriteit Persoonsgegevens — Algoritmes, AI en de AVG
- Autoriteit Persoonsgegevens — DPIA – wanneer en hoe
- Autoriteit Persoonsgegevens — Lijst verplichte DPIA
- Autoriteit Persoonsgegevens — DPIA-checklist (PDF)
- Kenniscentrum Wetgeving & Regeldruk — DPIA bij beleid/projecten
- SER — Bemiddeling Bedrijfscommissie
- CT² — Richtbedrag voor OR-training 2025: duiding & toepassing
concrete voorbeelden per branche en AI-type
BELANGRIJK: Verschillende sectoren gebruiken specifieke AI-toepassingen. Deze voorbeelden helpen herkenning in jouw organisatie.
financiële sector
- fraudedetectie AI: Artikel 25 adviesrecht + Artikel 27 instemmingsrecht (verwerkt klantgegevens)
- kredietbeoordeling AI: Artikel 25 adviesrecht verplicht
- compliance monitoring: Artikel 31 informatierecht voor transparantie
- reorganisaties: Artikel 25 adviesrecht bij AI-ondersteunde herstructureringen
zorg en welzijn
- diagnostische AI: Artikel 25 adviesrecht + Artikel 16 externe expertise
- patiëntplanning AI: Artikel 27 instemmingsrecht (persoonsgegevens)
- medicatie-AI: Artikel 25 adviesrecht + privacy-assessment vereist
- reorganisaties: Artikel 25 adviesrecht bij AI-ondersteunde herstructureringen
productie en logistiek
- voorspellend onderhoud: Artikel 25 adviesrecht
- robotica-implementatie: Artikel 25 adviesrecht + Artikel 27 (arbeidsomstandigheden)
- planningalgoritmes: Artikel 27 instemmingsrecht bij werknemersgegevens
- reorganisaties: Artikel 25 adviesrecht bij AI-ondersteunde herstructureringen
IT en technologie
- code-generatie AI: Artikel 25 adviesrecht
- security-monitoring: Artikel 27 instemmingsrecht (werknemers-monitoring)
- project-management AI: Artikel 25 adviesrecht
- reorganisaties: Artikel 25 adviesrecht bij AI-ondersteunde herstructureringen
voorbeeldbrieven om meteen te gebruiken
voorbeeldbrief: OR-informatieverzoek AI-systemen (Artikel 31)
Aan: [Bestuurder naam]
Van: Ondernemingsraad [Organisatie naam]
Datum: [Datum]
Onderwerp: Informatieverzoek AI-systemen volgens WOR artikel 31
Geachte [naam],
Volgens artikel 31 Wet op de Ondernemingsraden vraagt de OR
om de volgende informatie over systemen met AI in onze organisatie:
- volledig overzicht alle systemen en tools met AI die op dit moment in gebruik zijn
- indeling systemen volgens EU AI-wet risicocategorieën
- privacy-effectrapportages uitgevoerd voor systemen met AI
- status van trainingprogramma's AI-kennis voor werknemers
- rapporten AI-incidenten afgelopen 12 maanden
Wij vragen deze informatie binnen redelijke termijn, zoals dat staat beschreven in artikel 31 lid 2 WOR. Wij vernemen graag op korte termijn een indicatie binnen hoeveel weken u een inhoudelijke reactie gaat geven op ons verzoek om informatie.
Met vriendelijke groet,
[OR-voorzitter naam]
Ondernemingsraad [Organisatie naam]
----------------
Voor voorbeeldbrieven van hoe het OR-advies of de instemming van de OR eruit zou kunnen zien: zie het eBook voorbeeldbrieven instemming en advies.
