Er is een Europese wet over AI die ook voor Nederland van toepassing is. Deze wordt gefaseerd ingevoerd tot augustus 2027. Voor jouw OR betekent dit dat er concrete momenten zijn waarop belangrijke regelgeving van kracht wordt. Praktische voorbereiding op elke deadline tijdens de fasering versterkt jouw OR-positie aanzienlijk bij toekomstige discussies over AI.Dit artikel gaat over de deadlines waar jouw OR rekening mee moet houden vanaf oktober 2025.
De AI-wet brengt grote veranderingen voor jouw OR-werkzaamheden. Vanaf augustus 2026 heeft de OR volledig toezicht op risicovolle AI-systemen en het naleven van regels wordt verplicht. Voor augustus 2027 betekent het de maximale handhaving op o.a. de juiste WOR-procedures, met boetes tot €35 miljoen per overtreding. OR-en hebben instemmingsrecht, adviesrecht en escalatiemogelijkheden die organisaties niet meer kunnen negeren.
Klinkt dit allemaal als abracadabra? Lees dan dit artikel en je bent op de hoogte van wat je kan en wat je moet als OR (en Bestuurder).
op deze pagina:
dit artikel is onderdeel van een complete AI-serie voor OR-en
Dit artikel “de OR en AI-wet: praktische voorbereiding en termijnen" behandelt de timing van deadlines voor de EU AI-wet. Er volgen nog meer artikelen in deze serie. De onderwerpen van de andere artikelen in deze serie zijn o.a. AI voor OR-leden: veilig werken (veilig persoonlijk AI-gebruik door OR-leden) en de WOR-rechten bij AI: wanneer welk artikel (WOR-procedures bij AI-implementaties). Het OR praktijkboek AI geeft je vier concrete scenario's, strategieën voor verschillende bedrijfssectoren en uitgebreide templates voor de invoering van AI-beleid in jouw organisatie. Met al deze onderdelen bij elkaar is jouw OR dadelijk grondig voorbereid op de komende AI-veranderingen in jouw organisatie.
Log zonder kosten in om de complete antwoorden op deze vragen te bekijken. [binnenkort gaan wij werken met een gratis inlog; zo willen we de inhoud en vakkennis op deze website beschermen tegen misbruik, AI-gebruik en herpublicatie.]
wat moet er voor oktober 2025 al geregeld zijn?
Als de verplichte termijnen voor 2025 niet gehaald zijn, kun je dit als OR nog rechtzetten. Deze strategieën helpen je daarbij.
korte terugblik: wat er in 2025 al wettelijk veranderd is
In 2025 werden de eerste EU-regels met betrekking tot AI verplicht. Op 2 februari werden bepaalde AI-systemen verboden. Ook werd AI-geletterdheid voor medewerkers verplicht. “AI-geletterdheid” is dat je als medewerker weet hoe kunstmatige intelligentie (AI) werkt en hoe beslissingen tot stand komen, zonder dat je een programmeur hoeft te zijn.
Op 2 augustus is er regelgeving gekomen voor grote AI-modellen zoals ChatGPT.
wettelijk verplichte zaken die al geregeld moeten zijn:
- een plan voor AI-geletterdheid voor medewerkers is verplicht (sinds februari 2025)
- het herkennen van emoties door AI is verboden (sinds februari 2025)
OR-acties die nuttig zijn voor de komende wettelijk verplichtingen:
- Inventariseren van alle systemen met AI in de organisatie
- Gesprekken starten over beleid omtrent AI met de Bestuurder
- Microsoft Copilot-implementaties controleren
inhaalstrategie als je laat bent
Als je OR nog niet begonnen is met regels over AI, start dan nu meteen. Deze aanpak helpt je snel de belangrijkste zaken regelen.
Prioriteit 1 (binnen 1 maand):
- Informatieverzoek over het gebruik van alle AI toepassingen via WOR artikel 31
- Bespreek met de Bestuurder of er verboden emotieherkenningssystemen draaien
- Zet het bespreken van AI op de agenda van de eerstvolgende Overlegvergadering met Bestuurder
Prioriteit 2 (dit jaar):
- Een gedragscode van de OR opstellen m.b.t. het eigen gebruik van AI
- Een training over AI en het gebruik daarvan organiseren voor alle OR-leden
- de OR voorbereiden op de adviesaanvraag AI-beleid WOR artikel 25
Voor concrete WOR-procedures en templates: zie artikel "WOR-rechten bij AI: wanneer welk artikel".
| TIP met waarschuwing: Microsoft Copilot Veel organisaties hebben Microsoft Copilot al ingevoerd als "Office-upgrade". Juridisch vereist dit zowel OR-advies (artikel 25k WOR) als OR-instemming (artikel 27l WOR). Check of jouw organisatie WOR-procedures heeft overgeslagen. |
augustus 2026: risicovolle AI volledig regelen
Vanaf augustus 2026 wordt het OR-instemmingsrecht bij AI heel belangrijk voor organisaties. Naleving is verplicht.
invoering van de EU AI-wet wordt concreet
De AI-wet wordt in Nederland gefaseerd ingevoerd vanaf 1 augustus 2024 en is vanaf augustus 2027 volledig van kracht. Augustus 2026 is een belangrijke mijlpaal. Dan gelden alle regels voor risicovolle AI-systemen.
Organisaties hebben nog tijd om zich voor te bereiden. Maar deze tijd gaat snel. Voor OR-en is dit een kans om invloed uit te oefenen op voorbereidingen.
Toezichthouders in Nederland, zoals de Autoriteit Persoonsgegevens, zijn zich nu aan het voorbereiden op hun nieuwe controletaken volgens de AI-wet. .
In de AI-wet staat dat er vanaf augustus 2026 boetes opgelegd kunnen worden door de toezichthouders. Doordat er meer controle gaat zijn op de WOR-procedures gaat het adviesrecht en instemmingsrecht van de OR dus veel belangrijker worden voor organisaties, zodat ze voldoen aan wet- en regelgeving en geen boetes krijgen.
welke AI-systemen vallen onder de term ‘risicovol’
Risicovolle AI-systemen hebben grote impact op mensen. In het dagelijks werk van werknemers gaat het vooral om systemen die werknemers direct beïnvloeden.
praktisch voor bijna elke organisatie geldt dat invoering van Microsoft Copilot risicovolle AI kan zijn:
- dit kan aanpassing betekenen van het gewone dagelijkse werk (e-mails, documenten, presentaties maken en doorzoeken)
- het automatisch verzamelen van gegevens over hoe medewerkers werken
- kan risicovol worden door automatisch prestaties van medewerkers te analyseren
- vaak ingevoerd als "Office-upgrade" (dat is het niet) zonder WOR-procedures
HR-systemen met AI (vrijwel altijd risicovol):
- AI voor werving en selectie
- prestatiebeoordeling-systemen
- promotie-beslissingen met AI
- AI-ondersteunde ontslagprocedures
overige systemen:
- toegangscontrole met AI
- trainingen met AI die medewerkers beoordeelt
- AI die onregelmatigheden opspoort (fraude, compliance, etc.)
verplichte wettelijke controles vanaf augustus 2026
Data Protection Impact Assessment (DPIA) verplicht: (een privacyonderzoek dat organisaties verplicht moeten uitvoeren voordat ze nieuwe technologie invoeren die risico's kan hebben voor persoonlijke gegevens.)
- organisaties moeten een DPIA uitvoeren voor risicovolle AI
- OR-en kunnen/moeten (afhankelijk van inhoud) betrokkenheid eisen bij deze assessments
- de DPIA documenteert risico's voor rechten van medewerkes
menselijk toezicht wordt verplicht:
- bij alle belangrijke AI-beslissingen moet altijd een mens betrokken zijn
- automatische besluitvorming over medewerkers wordt zo goed als onmogelijk
- OR-en kunnen concrete afspraken vastleggen in hun OR-advies of OR-instemming over de menselijke controle
regelmatige DPIA’s zijn verplicht:
- audits om vooroordelen en discriminatie op te sporen
- transparantie over besluitvorming door AI wordt verplicht (rol OR?)
| TIP: OR-en kunnen hun rol opeisen voor inzien van de resultaten van de Data Protection Impact Assessment (DPAI) in hun OR-adviezen of OR-instemmingen. |
vanaf augustus 2026, of systemen zoals Microsoft Copilot voldoen:
- een DPIA is verplicht voor productiviteit-monitoring onderdelen
- menselijk toezicht bij automatische beoordeling van werkprestaties
- controles op vooroordelen in AI-adviezen die het werk beïnvloeden
Eventuele praktische ondersteuning bij complexe AI-governance vraagstukken kan je krijgen via een OR-adviseur.
augustus 2027: volledige AI-wet van kracht
BELANGRIJK: vanaf augustus 2027 kunnen organisaties OR-rechten niet meer negeren - boetes tot €35 miljoen maken OR-betrokkenheid plotseling bedrijfskritiek.
organisaties worden gedwongen WOR-rechten serieus te nemen
Organisaties lopen grote risico's met boetes tot €35 miljoen per overtreding als zij AI-systemen invoeren zonder WOR-procedures te volgen. Preventie, voldoen aan de wet en tijdig de OR betrekken via advies- of instemmingsprocedures wordt veel goedkoper dan achteraf boetes betalen.
Voor adviesrecht (artikel 25 WOR) betekent dit dat Bestuurders adviesaanvragen veel serieuzer moeten gaan behandelen. OR-advies wordt van "Oh ja, we moeten de OR om advies vragen" naar een bedrijfskritieke stap in elk AI-project.
Voor instemmingsrecht (artikel 27 WOR) wordt de impact nog groter. Bij AI-systemen die medewerkers kunnen monitoren, kan de OR met het weigeren van een OR-instemming het hele project stopzetten. Zonder instemming kan het AI-systeem niet worden geïmplementeerd.
Organisaties moeten daarom, ook op advies van hun juridische adviseurs, WOR-procedures standaard inplannen bij alle AI-projecten. AI-implementaties kunnen niet meer starten zonder goede en tijdige betrokkenheid van de OR.
toezichthouders gaan OR-en ondersteunen wanneer organisaties WOR-procedures negeren
De Autoriteit Persoonsgegevens kan organisaties vanaf augustus 2027 dwingen tot naleving van de regels, zoals de WOR. Klachten van een OR over AI-implementaties krijgen veel meer gewicht bij toezichthouders. Escalatiemogelijkheden voor OR-en worden hierdoor aanzienlijk krachtiger.Toezichthouders worden daarmee bondgenoten die OR-standpunten kunnen afdwingen met juridische middelen.
duidelijke wettelijke regels voorkomen discussies
De EU AI-wet zegt precies welke AI-systemen risicovolle zijn. Duidelijke regels zoals DPIA's en menselijk toezicht laten geen ruimte voor verschillende uitleg. Discussies tussen OR en Bestuurder over of en wanneer WOR-rechten gelden moeten hierdoor minder worden.
De bedoeling is dat OR-en minder energie hoeven te steken in discussies over de wet. De wet geeft duidelijke regels waarin OR-rechten zeker van toepassing zijn.
complete tijdlijn:
alle belangrijke data op een rij
BELANGRIJK: Dit chronologische overzicht geeft je alle kritieke momenten voor AI-governanceplanning.
| datum | wat wordt verplicht | impact voor OR |
| februari 2025 (al van kracht) | AI-geletterdheid werknemers + verbod emotieherkenning | inhaalstrategieën mogelijk |
| augustus 2025 (al van kracht) | grote AI-modellen onder regelgeving | transparantieverplichtingen |
| oktober 2025 (nu) | laatste kans voorbereiding | OR-planning moet nu starten |
| augustus 2026 | risicovolle AI volledig gereguleerd | OR-betrokkenheid wettelijk verankerd |
| augustus 2027 | volledige handhaving + €35M boetes | OR-rechten krijgen juridische rugdekking |
praktische actiemomenten voor OR
nu tot maart 2026:
- inventariseren van alle AI-systemen van de organisatie
- opstarten gesprekken over AI-beleid met de Bestuurder via overleg OR-Bestuurder
- plannen OR-training over de AI-wet regelgeving
april 2026 tot juli 2026:
- definitief maken OR-positie risicovolle AI-systemen
- voorbereiden procedures voor de deadline van augustus 2026
- testen nieuwe procedures met pilotprojecten
Augustus 2026 tot juli 2027:
- strategische gebruiken van de versterkte OR-rechten (instemming en advies)
- toezicht houden op DPIA-processen en input leveren
- voorbereiden op volledige handhaving in 2027
Voor concrete WOR-procedures per deadline: zie artikel "WOR-rechten bij AI: wanneer welk artikel".
Voor veilig persoonlijk AI-gebruik als OR-lid: zie artikel "AI-gebruik voor OR-leden: veilig werken".
start nu met de voorbereiding op de EU AI-wet deadline
nu meteen resultaat met deze tijdlijnaanpak:
De deadlines van augustus 2026 en 2027 komen snel dichterbij. OR-en die nu starten profiteren maximaal van de nieuwe mogelijkheden volgens de wet. Begin met de inventarisatie van risicovolle AI-systemen in jouw organisatie.
OR-en die deze tijdlijn volgen, krijgen veel meer invloed op AI-beslissingen. Het instemmingsrecht wordt een krachtig instrument voor werknemersbescherming. Organisaties moeten OR-advies serieus nemen om boetes te voorkomen.
contact opnemen voor:
Specifieke ondersteuning bij inhaalstrategieën als je laat bent. Complete tijdlijnbegeleiding voor maximaal profijt van nieuwe OR-rechten. AI-governance training afgestemd op jouw organisatiespecifieke deadlines.
We helpen je graag én meteen.
Dit artikel is geschreven door Sander Vrugt van Keulen met ondersteuning van Claude.ai en ChatGPT5.
bronnen voor verdere verdieping
EU officiële regelgeving:
- EU AI-verordening (Verordening 2024/1689) - Officiele publicatie met alle implementatiedata
- Europees Parlement AI Act compliance-tijdlijn - Helder overzicht implementatie-fases
Nederlandse toezichthouders:
- Autoriteit Persoonsgegevens - AI en AVG - Kader AI met persoonsgegevens
- AP DPIA uitleg - Wanneer DPIA verplicht is
- Business.gov.nl AI Act - Overheidsportaal met Nederlandse verplichtingen
Praktische hulpmiddelen:
- AI Act Explorer tijdlijn - Handige mijlpaal-overview
- AI Act boetes en handhaving - Overzicht boetecategorieën tot €35 miljoen
